Va Brian ruggit as troggit ayns Doolish, raad va’n lught-thie echey cummal shapp spollagyn-praase as thie-bee rish y Çhooylaghyn. Hie eh gy scoill aynshen neesht, as tra v’eh foast aeg haink eh quaiyl rish Gaelgeyryn ’sy valley as v’eh ard-jeean Gaelg y ynsaghey. V’eh caarjyssagh rish Bernard Caine va g’ynsaghey Gaelg neesht – va naunt ec Bernard va ny ben-ynsee ayns Scoill Raad Murray, tra va Brian goll dy schoill aynshen, as va Gaelg eck. Ta recortys neu-oikoil ’sy thie-tashtee raad va Brian as Bernard marish possan dy Ghaelgeyryn shynney ayns ny jeihyn as daeed (50s) – cha row ad loayrt monney ec y traa shen, agh hug mee enn er yn choraa oc. D’ynsee Brian y Ghaelg marish Doolish y Karagher as Leslie y Cuirc ayns ny bleeantyn shen as ny cheayrtyn v’ad goll mygeayrt y cheer cooney lesh Gaelgeyryn shynney jannoo recortyssyn jeh ny Gaelgeyryn dooie va foast er mayrn.
D’aag Brian yn Ellan tra hie eh dys yn Olloo-scoill ayns Lerpoyll as lurg shen v’eh ceau daa vlein g’ynsaghey ayns scoill preeveadjagh, roish my ren eh obbyr as aa-hirrey ayns Capenhurst da’n Nuclear Energy Authority. Lurg shen hooar eh startey ec Scoill Yl-cheirdagh Lerpoyll as cha daink eh er-ash dy chummal er yn Ellan derrey nuy keead jeig, nane-jeig as kiare-feed (1991), ga dy daink eh er-ash son e laghyn seyrey feer vennick. S’goan va loayrtee yn Ghailck Vanninagh ayns Lerpoyll agh va Shorys y Creayrie cummal ayns shen tra v’eh aeg as eshyn joogh son yn Ghaelg ayns ny bleeantyn tree feed (60s). Haink ad dy ve caarjyssagh as va’n caarjys shen farraghtyn trooid yn vea echey. Va ymmodee Yernee ayns Lerpoyll as d’ ynsee Brian Yernish as v’eh ny oltey jeh’n Laare Club Yernagh rish bleeantyn. By vie lesh chengaghyn – va beggan dy Ghaidhlig echey as v’eh loayrt Frangish mie dy liooar, ga dy row yn vreearrey echey Fishig.
Va Brian ny oltey jeh’n Cheshaght Ghailckagh trooid y vea echey as tra haink mee quaiyl rish son yn chied cheayrt v’eh er y Ving va jannoo briwnys er studeyryn va g’eearree cosney fainey son Gaelg choloayrtyssagh, V’ad g’eiyrt er y choarys Yernagh ec y traa shen – fainey gorrym da toshiaghteyryn; eisht fainey argid, as fy-yerrey fainey airhey da Gaelgeyryn flaaoil. Va’n chaglym ‘Bing y Fainey’ ayns y thie-aaght ‘Ellan Vooar’ (Grand Island) ayns Rhumsaa yn keayrt shen. Cha row scrutaghtyn oikoil erbee ’sy Ghailck derrey’n chied ‘Keim O’ ayns nuy keead jeig, jees and kiare feed, (1982).
Va Brian dy mennick ayns Rhumsaa tra v’eh ayns Mannin er y fa dy row e chaarjyn; Shorys y Creayrie, Jamys y Cowle (Freddie) as Paayl Lebiedzinski cliaghtey meeiteil ry-cheilley aynshen dy chloie kiaull, son y chooid smoo ’sy Thie-oast Flah Vretin, raad va’n oasteyr ny Yernagh ec y traa shen. Ren Shorys greinnaghey Brian recortys y yannoo jeh arraneyn tradishoonagh ’sy Ghaelg as ta shen foast ry-chreck myr C.D., aa-chlouit liorish Cultoor Vannin. Va ny neesht jeu jannoo fillymyn ’sy Ghaelg ayns ny bleeantyn kiare feed marish Peter Maggs -daa ’illym liauyrey – ‘Chengey ny Mayrey’ mychione ny shenn loayrtee ghooie as ‘Yn Gaaue’ mychione Juan y Kring, John Kneen. Va fer elley va daa-hengagh – ‘Yn Gareyder’ mychione Paayl Lebiedzinski hene. Ayns ny bleeantyn kiare feed hie daa studeyr Manninagh gys yn Olloo -scoill ayns Lerpoyll raad haink ad quaiyl rish Brian as v’ad shirrey er, Gailck y ynsaghey daue – v’ad shen Phil Gawne as Adrian Cain.
Cha row eh feer foddey veih shen tra va’n theay (as er-lheh kuse dy Ghaelgeyryn) greinnaghey Reiltys Ellan Vannin dy chooney lesh chengey ny mayrey Vannin as dy chur stiagh ee ayns ny scoillyn dy h-oikoil. Va startey slane noa crooit liorish yn Rheynn Ynsee as Eiraght Ashoonagh Vannin tra va Ron Cretney OKF yn Shirveishagh Ynsee, ayns nuy keead jeig, nane-jeig as kiare feed (1991), myr Oaseir Gaelgagh, Hooar Brian yn startey.
V’eh er yn skimmee Gaelgagh reaghey ooilley yn stoo ynsee er nyn son hene as v’ad reaghey coorseyn da studeyryn voish toshiaghteyryn gys y scrutaght ‘Keim A’. S’doillee v’eh er yn oyr nagh row ooilley ardvainshteryn ny bunscoillyn ayns foayr jeh’n Ghaelg, as va fer jeu eer soie lessoonyn ny Gaelgey noi bluckan-coshey dy chur yn olk er ny paitchyn ! Agh ghow mysh un thousane dy phaitchyn toshiaght er g’ynsaghey Gaelg ayns ny bunscoillyn as ardscoillyn.
Va’n Coorse Mooar scruit ec y traa shen as, ayns bing Yn Cheshaght Ghailckagh, haink screeuyn voish dooinney va greinnaghey ughtaryn ‘Contortyssyn Ealish ayns Cheer ny Yindyssyn’ y hyndaa, dys nyn jengey hene. Va’n dooinney hene shirrey er fakin ‘Ealish’ ayns dagh chengey feiy ny cruinney! Agh va Brian yn ynrican ’er va arryltagh ayns Mannin! Hie ‘Ealish’ er aa-chlou ny s’anmey neesht. Screeu Brian ‘Dunveryssyn y Tooder Folley’ ayns Gailck, hoshiaght myr strane dy artyn ’sy phabyr naight, eisht hie yn lioar er clou liorish Yn Cheshaght Ghailckagh. Ren Brian reaghey ‘Scoillyn Souree’ da sleih aasit ayns shamyr seminaar y Thie tashtee rish kuse veg dy vleeantyn as haink studeyryn voish Canadey as Americey choud’s voish Mannin as Yn Ghoal.
Haink Brian dy ve Screeudeyr Yn Cheshaght Ghailckagh as Yn Co-Haglym Celtiagh tra hug eh seose yn obbyr myr Oaseir Gaelgagh tra rosh eh tree feed blein dy eash. (Va shen yn reill ayns ny bleeantyn shen!) Neesht v’eh ny oltey jeh’n Chomeeys Celtiagh as, rish ymmodee bleeantyn, v’eh screeu artyn ’sy Ghailck ayns Carn, yn earishlioar oc, jannoo ymmyd jeh ennym-screeuee tra v’eh ayns Shirveish y Reiltys. V’eh g’obbragh da Radio Vannin, cur magh Moghrey Jedoonee rish bleeantyn, as she oltey Bing Ym-skeaylley Gaelgagh v’eshyn.
Hooar eh yn ‘Reih Bleeaney Vannanin’ voish Cultoor Vannin ayns feed keead as hoght (2008) son e obbyr da’n Ghaelg. Haink eh dy ve Yn Lhaihder da Tynvaal as hug Tynvaal Onnor da neesht, kyndagh rish e obbyr da chengey ny mayrey Ellan Vannin.
Fiona McArdle 2019